Krisp vertelt...

Gisteren was er in Buitenhof een discussie over de studiefinanciering. De stufi, zoals deze in de studentenwereld wordt genoemd, is namelijk een van de beoogde bezuinigingen in het kader van de 20%-operatie die het kabinet heeft opgezet.

Nu is de studiefinanciering een gemakkelijk slachtoffer: de studenten studeren en hebben een bijbaan en blijken verrassend vaak in de kroeg te staan. Zouden die geen 90 euro (thuiswonenden) of 255 euro (uitwonenden) kunnen missen? Een goede vraag, die niet zomaar beantwoord kan worden. Het onderwerp kan dan ook op verschillende manieren bekeken worden.

Plasterk: 'leen met je boerenverstand'
Allereerst de manier waarop onderwijsminister Plasterk het doet: 'Komt een student rond als hij geen studiefinanciering heeft?' Plasterk is realistisch, en stelt dat studenten op dat moment meer moeten gaan lenen. Dat moedigt hij dan ook aan, mits we het bewust doen. Hoe dat 'bewust' ingevuld moet worden maakte hij niet duidelijk, maar het zal dan gaan om de basisbenodigdheden. Vermeldingwaardig is daarbij de uitspraak "We hebben altijd gezegd dat studenten hun boerenverstand moeten blijven gebruiken als ze geld lenen.” Als ik mijn boerenverstand gebruik, leen ik namelijk liever niet. Ook niet als de minister dat aanmoedigt.

Minister Plasterk heeft uiteraard een valide argument voor het zogenaamde 'leenstelsel', wat op dat moment in de plaats van de huidige studiefinanciering komt. Als de student later veel geld verdient, kan de student die lening makkelijk terugbetalen. Daarnaast moeten studenten weten dat studeren niet 'vanzelfsprekend' is, en daarmee zou de hoeveel studenten die verkeerd kiezen moeten verminderen.

de toegankelijkheid onder druk
Dit probleem kan ook vanuit de toegankelijkheid van het onderwijs bekeken worden. Met andere woorden: gaan er veel jongeren niet studeren op het moment dat de studiefinanciering wordt afgeschaft? De Landelijke Studenten Vakbond onderzoekt dit op dit moment door een enquête op wiljijstufi.nl.

De vraag is natuurlijk in hoeverre deze enquête waardevol is. Naar mijn mening spreekt deze enquête voor zich op het moment dat er veel studenten zijn die hun studie simpelweg niet meer kunnen betalen op het moment dat de studiefinanciering wordt afgeschaft. Veel interessanter wordt het als de student aangeeft niet meer wil studeren als hun lening te hoog wordt: op dat moment is het een eigen afweging van de student en wordt daadwerkelijk duidelijk dat de student er het geld niet voor over heeft.

En daar ligt de discussieruimte in de politiek. Het is aan de politiek om te bepalen of deze studenten gesteund moeten worden in hun studie, en zo ja, in welke mate. In het verleden is bepaald dat dit ruimschoots moest gebeuren, later werd dit aangepast naar een lager bedrag. De trend is nu dat dit een lening moet zijn.

waarom stufi een stuk rechtvaardiger is dan wij denken
Maar is het stelsel zoals het nu is zo onrechtvaardig? Betaalt de slager op de hoek nu mee aan de opleiding van de advocaat, zoals Wouter Bos ooit zei? Dat vraagt om een onderbouwing, in de vorm van wie nu wat betaalt. Elsevier heeft dat uitgezocht ('Genoeg genivelleerd', Elsevier, 16 januari 2010) en komt tot verrassende conclusies: de bovenste 10% van de best verdienende Nederlanders betaalt maar liefst 72% van alle belasting. De onderste helft van de bevolking betaalt slechts 2%. Met andere woorden: slechts 1,2 miljoen van de 12 miljoen mensen die vallen onder de inkomstenbelasting draagt bijna drie kwart bij van alle belastinginkomsten van particulieren in Nederland.

Natuurlijk is het niet zo dat de best verdienende mensen allemaal gestudeerd hebben, maar het zal niemand verbazing wekken als hier enige correlatie in zit. Daarmee is de stelling dat de slager om de hoek bijdraagt aan aan de studie van de advocaat meteen ontkracht. En zo niet, dan is bij deze wel duidelijk dat de advocaat zijn studie later dubbel en dwars terugbetaalt.

Deze kennis laat ook meteen zien waarom een leenstelsel eigenlijk een zinloze investering is. Je kunt beter met een kleine administratie studenten geld geven, dan een grote administratie op te zetten om die studenten te laten lenen. De winst van de rente gaat zitten in het ambtenarenapparaat dat tot 1 januari IB-groep (op dit moment DUO) heette.

risicoloos studeren
Daarnaast is er nog een heel ander effect: studenten durven op dit moment nog risico te nemen en een moeilijke of minder succesvolle (in geld gemeten) studie te kiezen. Een studie als natuurkunde of culturele antropologie zal in het leenstelsel een stuk minder gekozen worden: of de kosten bij falen (wat bij natuurkunde aanwezig is) worden te hoog, of de kans op inkomsten (zoals bij culturele antropologie) is te laag. Nu is het tweede effect mogelijk wel wenselijk, het eerste is dat zeker niet. Er zouden vele goede natuurkundigen verloren kunnen gaan die op dat moment geen risico durven te nemen.

Door deze redenering is de kern van het probleem aangetoond. De afschaffing van de studiefinanciering werkt uiteindelijk drempelverhogend en kan daarmee op langer termijn een negatieve invloed hebben op onze economische groei. Hoe dit uitpakt en in welke mate, is aan de politiek. Een goede onderbouwing van het besluit wat Plasterk binnen afzienbare tijd zal nemen is dus onontbeerlijk. De gevolgen kunnen namelijk een stuk groter zijn dan de 4 miljard euro die er wordt bespaard.